محمد بن احمد بن مهدى نراقى (عبد الصاحب)

مولى محمد بن احمد بن مهدى نراقى ملقب به عبد الصاحب و معروف به حجة الاسلام

در سال 1215 ه.ق در كاشان و در خانواده‏اى مملو از علم و فقاهت، كودكى به دنيا آمد كه نام وى را محمد گذاشتند وى از همان ابتدا تحصيلاتش را زير نظر پدر آغاز و در سايه پر مهرش رشد نمود.

از همان ابتدا بخاطر استعداد قوى و پشتكار فراوان گوى سبقت را از همدرسان ربود و با گذشت زمان در اثر تلاش طاقت فرسا و تحقيق و تدريس به مقام اجتهاد نائل شد و از پدر بزرگوارش اجازه اجتهاد و نقل حديث دريافت نمود وى علاوه بر دروس فقه و اصول در مباحث عقلى و كلامى نيز عاليترين درجات علمى را داشته و جامع معقول و منقول بوده و در ادبيات نيز متخصص و شعرهاى بسيار زيبايى سروده است.

تقوا و ورع در كنار مقام رفيع علمى باعث شد ميرزاى قمى وى را به دامادى خود بپذيرد. حاصل ازدواج وى سه پسر به نامهاى ميرزا على ملقب به جلال الدين (1288ـ 1241)، ميرزا صدر الدين (متولد 1258 ه.ق) و ميرزا فخر الدين (م 1325 ه.ق) مى‏باشد.

وى پس از وفات پدرش، از طرف فاضل نراقى در سال 1245 ه.ق رياست و اداره حوزه علميه سلطانيه را به عهده گرفته و به ارشاد و هدايت طلاب آن پرداخت.

تأليفات:

آثار و تأليفات متعددى از وى باقى مانده است كه عبارتند از:

1ـ مشارق الاحكام (فقه) ذ/12/ 32

2ـ تبصرة المؤمنين (رساله عمليه فارسى) ذ/3/ 325

3ـ حجية المظنة (المراصد) يا (ذات الفوائد) (اصول فقه) 6/278، 20/ 300

4ـ انوار التوحيد في اثبات التوحيد (كلام) 2/ 422

5ـ منهاج الامة فى شرح الروضة البهية (فقه) 23/ 157

6ـ شرح حديث رأس الجالوت (حديث و كلام) 13/ 199

گفتار بزرگان

ريحانة الادب: «وى از اكابر علماى اماميه بوده است.»

لباب الالباب «قد عاصرناه وتشرفنا بخدمته كان عالما فاضلا فطينا جامعا للمعقول و المنقول رئيسا على علماء كاشان معروف بحجة الاسلام فى البلدان وكان متواليا على المدرسة السلطانية التى بناها السلطان فتحعلى شاه في كاشان و كان مجازا عن والده المعظم و مسلم الفضل و الاجتهاد بين احبائه و اعدائه و الفضل ما شهدت به اعدائه.»

صاحب لباب الالباب مى‏نويسد: ما با او هم عصر بوديم و توفيق تشرف بخدمت او را پيدا نموديم ايشان دانشمندى فاضل و تيزهوش، جامع معقول و منقول، بزرگ علماى كاشان بوده و در بين مردم به حجة الاسلام شهرت داشته است. و توليت مدرسه سلطانيه‏اى را كه فتحعلى شاه در كاشان بنا كرده بود به عهده ايشان بوده و از طرف پدر بزگوارشان كه بين دوست و دشمن صاحب فضل و اجتهاد بود اجازه اجتهاد و نقل حديث داشته است

ارتحال ملكوتى

وى در محرم سال 1297 ه.ق در كاشان دار فانى را وداع گفت و بدن مطهر وى را به نجف اشرف منتقل و در آنجا به خاك سپردند.