نام مؤلف: ملا عبد الصاحب محمد بن احمد نراقى (م 1297 ق)
از آنجائى كه بعضى از روايات از فهم عموم مردم بالاتر بوده و در بردارنده اسرارى است كه فهم آن نياز به آشنايى با بعضى از علوم عقلى و نقلى دارد مرحوم عبدالصاحب نراقى كه داراى احاطه وسيع و عميقى به اين علوم بوده است شرح مختصرى بر مناظره امام رضا (ع) و بزرگترين عالم يهودى معاصر وى به نام رأس الجالوت نوشته است وى با استناد به آيات قرآن كريم و احاديث اهل بيت و بيان نكات ادبى و مباحث دقيق منطقى و فلسفى نكات مبهم و رمزگونه اين روايت ارزشمند را تعبير و تبيين نمودهاست.
مأمون عباسى در مجلسى بين امامرضا (ع) و علما ساير ملل مثل جابليق رأس الجالوت و ديگران تشكيل داده بود سعى داشت كه مراتب علمى امام را تضعيف نمايد كه برخلاف نظر وى امام به يكايك آنان پاسخ داده به گونهاى كه به سبب استدلالها و جوابهاى متين وى اين عالم يهودى تسليم حق گرديده و با گفتن شهادتين به دين مقدس اسلام گرويده است.
علاوه بر مولف بزرگانى همچون قاضى محمد سعيد بن محمد مفيدتحى (م 1104 ق) در كتاب الفوائد الرضويه ميرزا ابوالقاسم گيلانى قمى (م 1231 ق) شيخ احمد بن زين الدين احسائى (م 1243 ق) شيخ محمد بن حسين مشهدى طوسى (م 1257 ق) ملا محمد مهدى نراقى (م 1209 ق) و امام خمينى (قدوه) و ديگران كتاب را شرح زدهاند (1)
اين كتاب به منزله تكمله و كامل كننده شرح مولى مهدى نراقى است كه در آخر مشكلات العموم وى و انوار التوحيد چاپ شده است (2)
مؤلف علاوه بر مباحث تفسيرى، منطقى، فلسفى، مباحث ادبى را با استناد به كتب لغت مثل صحاح و لسان العرب و كتب حديث النهايه فى غريب الحديث و الاثر مطرح نموده كه نشان از تسلط وى بر علوم مختلف دارد و در چاپ كتاب از نسخ خطى شماره 5893 كتابخانه حضرت آية الله مرعشى و نسخه چاپى كه پايان مشكلات العلوم آورده شده، استفاده شده است.
در پايان نسخه خطى مولف تاريخ پايان يافتن كتاب را 18 جمادى الاولى 1279 ذكر نموده است
پىنوشتها:
.1 ذ/16/70/340 اعيان الشيعه 2/591 مستدركات اعيان الشيعه 3/ 83
.2 ذ/2/422، 13/ 199