ياد مرگ آرزوى دراز را كوتاه مىكند، و موجب بيقرارى و كناره گيرى از خانه فريب است و آدمى را براى سراى جاودانى آماده مىسازد، و از اينرو در فضيلت آن و ترغيب به آن اخبار بسيار رسيده است، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
«شكننده لذتها را بسيار ياد آوريد» ، پرسيدند: يا رسول الله! آن چيست؟ فرمود:
«مرگ، هيچ بندهاى نيست كه حقيقة آن را ياد كند مگر اينكه فراخى دنيا بر او تنگ مىشود و اگر شدت و رنجى دارد و دلش از دنيا تنگ شده گشاد مىگردد» .
و فرمود: «تحفة المؤمن الموت» «مرگ ارمغان مؤمن است» .
و فرمود: «الموت كفارة لكل مسلم» «مرگ براى هر مسلمانى كفاره گناهان است» .
از آن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم پرسيدند: «آيا كسى با شهيدان محشور خواهد شد [كه در درجه شهيدان باشد] ؟» فرمود: «آرى! كسى كه شبانه روزى بيستبار از مرگ ياد كند» .
و فرمود: «اكثروا من ذكر الموت، فانه يمحص الذنوب و يزهد في الدنيا» «مرگ را بسيار ياد كنيد زيرا ياد مرگ گناهان را پاك مىكند و ميل و رغبتبه دنيا را مىكاهد» .
و فرمود: «كفى بالموت واعظا» «مرگ پند آموزى بسنده است» . و فرمود: «مرگ را مرگ را، و چارهاى از مرگ نيست، مرگ آنچه را كه در آن است آورد، لطف و راحت و رو آوردن مبارك به بهشتبرين را براى اهل سراى جاويد كه سعيشان براى آنجا و شوق و رغبتشان به سوى آن بود آورد» .
و فرمود: «كسى كه شايسته دوستى و ولايتخدا شود و سزاوار سعادت گردد، مرگ پيش چشمش آيد و آرزو و اميد به پشتسرش رود، و اگر در خور دوستى شيطان و شقاوت شود، آرزو پيش چشمش آيد و اجل به پشتسرش رود» .
وقتى در محضر او صلى الله عليه و آله و سلم بر كسى ثناى بسيار گفتند، فرمود: «ياد مرگ بر رفيق شما چگونه است؟» ، گفتند: نشنيدهايم كه ياد مرگ كند، فرمود: «پس آنچنانكه شما مىپنداريد نيست» .
از آن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم پرسيدند: زيركترين و كريمترين مؤمنان كيست؟
فرمود: «هر كه بيشتر ياد مرگ كند و براى مرگ آمادهتر و مهياتر باشد، ايشانند زيركان كه شرف دنيا و كرامت آخرت بردند» .
و امام محمد باقر عليه السلام فرمود: «مرگ را بسيار ياد كنيد، كه هر انسانى كه آن را بسيار ياد كند به دنيا بىميل و زاهد مىشود» .
و امام جعفر صادق عليه السلام فرمود: «چون جنازهاى را بردارى فكر كن كه گويا تو اوئى و فرض كن كه از پروردگار خود درخواست نمودهاى كه تو را به دنيا برگرداند و چنين كرده است، بنگر كه چه عمل را از سر خواهى گرفت» ، سپس فرمود: «شگفتا از مردمى كه از اول تا به آخرشان را گرفته و حبس كردهاند، و آنگاه نداى كوچ و رحيل در ميانشان بلند شده و ايشان مشغول بازىاند» .
و چون ابو بصير از انديشههاى بدى كه بر خاطرش مىگذشتشكايت كرد، فرمود: «اى ابا محمد آن زمانى را كه بندهاى اندامهايت در قبر از يكديگر جدا خواهد شد ياد آور، در حالى كه دوستانت تو را در گودالى دفن كرده و باز گشتهاند، و كرم از سوراخهاى بينىات بيرون آمده و كرمها گوشت تنت را مىخورند، هر گاه اين حال را به ياد داشته باشى امور دنيا بر تو آسان خواهد شد» .ابو بصير گفت: به خدا سوگند! هر وقت غم و اندوه دنيا به من دست مىداد ياد آن حال مرا در امر دنيا دلدارى و آسانى بود. و فرمود: «هر كه كفن او با وى در خانهاش باشد از غافلان بشمار نمىآيد، و هر گاه به آن بنگرد اجرى دارد» (1) .
و فرمود: «ياد مرگ خواهشها و شهوات نفس را بر طرف مىكند، و گياههاى غفلت را مىكند، و دل را به وعدههاى خداوند قوى و مطمئن مىكند، و طبع را نرم و نازك مىسازد، و اسباب و آثار هوى و هوس را درهم مىشكند، و آتش حرص را فرو مىنشاند، و دنيا را حقير و بىقدر مىگرداند، و اين است معناى سخن پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم كه فرمود: «فكر ساعة خير من عبادة سنة» «فكر كردن يك ساعتبهتر است از عبادت يك سال» ، و اين در وقتى است كه طنابهاى خيمههاى دنيا را باز كند و در آخرت محكم ببندد، و در نزول رحمت هر گاه با اين صفت در ياد مرگ باشد شك نكند.
و هر كه از مردن عبرت نگيرد و بيچارگى و عجز خود را هنگام مرگ به خاطر نياورد و طول توقف خود را در قبر و حيرانى در قيامت را ملاحظه نكند اميد خير در او نيست.
و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مىفرمايد: «در هم شكننده لذات را بسيار ياد كنيد...» ، و آنگاه تمامى حديثى را كه گذشت ذكر كرد...سپس فرمود: و مرگ نخستين منزل از منزلهاى آخرت و آخرين منزل از منزلهاى دنياست، خوشا حال كسى كه هنگام نزول در نخستين منزل از منزلهاى آخرت او را گرامى دارند و خوشا حال كسى كه در آخرين منزل [از منزلهاى دنيا] او را نيكو مشايعت كنند.و مرگ نزديكترين چيزهاستبه آدمى و او آن را دورترين چيزها مىپندارد، و چقدر انسان بر نفس خود جرات دارد و حال آنكه در خلقت ضعيف و ناتوان است.و مرگ باعث نجات مخلصان و موجب هلاك گناهكاران است، و از اين روست كه مخلصان و صالحان مشتاق مرگند و گناهكاران از آن كراهت دارند، پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: «من احب لقاء الله احب الله لقاعه، و من كره لقاء الله كره الله لقاعه» «كسى كه ديدار خدا را دوست دارد خداوند نيز ديدار او را دوست دارد، و هر كه ملاقات او را دوست ندارد او نيز ملاقات وى را دوست ندارد» (2) .
پىنوشتها:
1- بيشتر اين احاديث را با «وسائل» - ج 1: باب 23 از ابواب احتضار از كتاب طهارت، و با «احياء العلوم» : 4/283 تصحيح كرديم.
2- اين حديث را با «مصباح الشريعة» باب 84 تصحيح كرديم.!