و از آنهاست:
در مال يا ناموس يا آبرو و حرمت كسى.و از افراد و مصاديق آن پنهانى مال مردم را خوردن، و حبس مال ديگرى بدون تنگدستى، و كم فروشى، و غش در معامله و غير اينها از قبيل پنهان كردن عيب كالا بر خريدار و فريب و تزوير و ناراستى.
و اين همه از خباثت قوه شهويه و رذائل هلاك كننده آن است.و در مذمتخيانت اخبار بسيار وارد شده، و همه آنچه بر نكوهش تجاوز به حقوق مردم و گرفتن اموال آنان بدون رضايتشان دلالت دارد بر ذم خيانت نيز دلالت دارد.
ضد خيانت، امانت است، و در ستايش و فضيلت و فوائد آن اخبار بسيار رسيده است.امام صادق عليه السلام فرمود: «ان الله عز و جل لم يبعث نبيا الا بصدق الحديث و اداء الامانة الى البر و الفاجر» «خداى عز و جل هيچ پيغمبرى را مبعوث نفرمود مگر با راستگوئى و اداى امانتبه نيكوكار و بدكار» .
و فرمود: «لا تغتروا بصلاتهم و لا بصيامهم، فان الرجل ربما لهجبالصلاة و الصوم حتى لو تركه استوحش، و لكن اختبروهم بصدق الحديث و اداء الامانة» .
«به نماز و روزه مردم فريب نخوريد، چه بسا كه مردى چنان به نماز و روزه شيفته و فريفته مىشود كه اگر آن را ترك كند وحشت مىكند، و ليكن آنان را به راستگوئى و اداى امانتبيازمائيد» .
و فرمود: «انظر ما بلغ به على عليه السلام عند رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم فالزمه، فان عليا عليه السلام انما بلغ ما بلغ به عند رسول الله صلى الله عليه و آله بصدق الحديث و اداء الامانة» (1)
«بنگر كه به چه چيز على عليه السلام در نزد رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم به مرتبهاى كه داشت رسيد و ملازم آن باش، همانا على عليه السلام به راستگوئى و اداى امانتبه آن مقام رسيد» .
و فرمود: «ثلاث لا عذر فيها لاحد: اداء الامانة الى البر و الفاجر، و الوفاء بالعهد الى البر و الفاجر، و بر الوالدين، برين كانا او فاجرين (2) » .
«سه چيز است كه در آنها عذرى براى هيچ كس نيست: اداء امانتبه نيكوكار و بد كردار، و وفاى به عهد و پيمان نسبتبه نيكوكار و بدكار، و نيكى با پدر و مادر، خوب باشند يابد» .
و فرمود: «كان ابى يقول: اربع من كن فيه كمل ايمانه، و ان كان من قرنه الى قدمه ذنوبا لم ينقصه ذلك، و هى: الصدق، و اداء الامانة، و الحياء، و حسن الخلق (3) » .
«پدرم مىفرمود: چهار چيز است كه در هر كه بوده باشد ايمانش كامل است، و اگر از سر تا پايش گناه باشد نقصى به او نرساند و آنها راستگوئى و امانتگزارى و حيا و حسن خلق است» .
و فرمود: «اهل زمين مادام كه [از خدا] بترسند و امانتگزار باشند و به حق عمل كنند مورد رحمتخواهند بود» .
به آن حضرت عليه السلام عرض كردند: «زنى است در مدينه كه مردم دختران خود را نزد او مىگذارند كه تربيت و اصلاح كند، و با اين حال (يعنى با اينكه درآمدش زياد نيست) كسى را مانند او پر روزى نديديم.فرمود: آن زن راستگوست و امانت را ادا مىكند، و اينها روزى را [به طرف آدمى] جلب مىكند» .
و اخبار در فضيلت امانتبسيار است.لقمان گفت: «من به اين مرتبه از حكمت نرسيدم مگر با راستگوئى و اداى امانت» .و هر كه در مذمتخيانت و رسوائى و ننگ دنيوى و عذاب اخروى آن نيك بينديشد، و در فضيلت امانتگزارى و خير دنيا و سعادت آخرت آن تامل كند، ترك خيانت و پذيرفتن صفت امانتبر او آسان خواهد شد.
پىنوشتها:
1. اين سه حديث را با «بحار» : 2 مج 15/123- 124، باب صدق و لزوم اداء امانت، و «كافى» : باب صدق و اداء امانت، و «وسائل» : كتاب وديعه باب 1 تصحيح كرديم.
2. اين حديث در «كافى» باب نيكى به پدر و مادر، از امام باقر (ع) روايتشده و در آن چنين آمده است: «ثلاث لم يجعل الله عز و جل لاحد فيهن رخصة..» ولى در «وسائل» ، كتاب وديعه باب 2، از «كافى» عبارت متن روايتشده است.
3. اين حديث در «كافى» باب حسن خلق از امام صادق (ع) روايتشده ولى در آن «كان ابى يقول» نيست.