فهرس الموضوعات

علم اخلاق اسلامى

فهرست

بخش اول - در مقدمات

بخش دوم - در بيان اقسام اخلاق

بخش سوم - در اخلاق ستوده

مقام اول: معالجه رذائلى كه متعلق به قوه عاقله است

مقام دوم: رذائل و فضائل قوه غضب و علاج آن

مقدمه مترجم

درباره علم اخلاق اسلامى

زندگينامه مؤلف

در فقه:

در اصول فقه:

در حكمت و كلام:

در رياضيات:

در اخلاق و مواعظ:

در موضوعات متفرقه:

جامع السعادات و علم اخلاق

تصحيح كتاب و مراجع آن

منابع و مآخذ اين مقدمه:

مقدمه مؤلف

بخش اول: در مقدمات

فصل 1: انقسام حقيقت انسان و حالات اعتبارى او

فصل 2: در تجرد و بقاى نفس

فصل 3: لذت و الم نفس

فصل 4: فضائل و رذائل اخلاق

فصل 5: اخلاق نكوهيده معارف را از انسان پوشيده مى‏دارد

فصل 6: عمل همان سزا و پاداش است

فصل 7: تاثير مزاج در اخلاق

فصل 8: تاثير تربيت در اخلاق

فصل 9: شرف علم اخلاق به سبب شرافت موضوع و غايت آن است

فصل 10: نفس و نامها و قواى چهارگانه آن


فصل 11: حقيقت‏خير و سعادت و جمع بين اقوال مختلف درباره آنها

فصل 12: سعادت جز به اصلاح دائم همه صفات و قوا حاصل نمى‏شود

(شرايط حصول سعادت)

پيوست

آخرين مرتبه سعادت تشبه به مبدا (خدا) است

فصل 13: مطابق هر يك از قواى چهارگانه لذتى و المى هست

هشدار و بيدار باش

(موعظه و نصيحت)

بخش دوم: در بيان اقسام اخلاق

فصل 1: فضائل چهارگانه و اقوال علماى اخلاق در حقيقت عدالت

تكمله

عدالت پيروى عقل عملى از عقل نظرى است

پيوست

عقل نظرى مدرك فضائل و رذائل است

دفع اشكال

تقسيم حكمت

فصل 2

تحقيق درباره حد وسط و اطراف آن (افراط و تفريط)

فصل 3: اجناس و انواع رذائل

فصل 4: فرق بين فضيلت و رذيلت

فصل 5: عدالت‏شريفترين فضيلت‏هاست

بيدار باش

تتميم

اصلاح خود پيش از اصلاح ديگران، و شريفترين وجه عدالت عدالت زمامدار است

روشنگرى

با وجود محبت‏به عدالت نيازى نيست

پيوست

اكتساب فضائل از طريق صناعت اخلاق بايد بر طبق ترتيب كمال طبيعى باشد

بخش سوم: در اخلاق ستوده

راه حفظ اعتدال اخلاق ستوده و تحصيل آن از طريق برطرف كردن اضداد نكوهيده و ناپسند آن

فصل 1: راه حفظ اعتدال فضائل

دستور معالجه در طب روحانى

فصل 2: راه شناخت‏بيماريهاى نفسانى

فصل 3: عوامل بيماريهاى نفسانى

فصل 4: معالجات كلى و عمومى براى بيماريهاى نفسانى

معالجات ويژه براى بيمارى نفسانى

مقام اول: معالجه رذائلى كه متعلق به قوه عاقله است

(1) جربزه

(2) جهل بسيط

فصل 1: شرف علم و حكمت

آداب تعلم و تعليم

اما آداب تعلم و فرا گرفتن:

و اما آداب تعليم:

تتميم

علم الهى و علم اخلاق و فقه شريفترين علومند

اصول عقايدى كه مورد اتفاق و اجماع است

انواع رذائلى كه متعلق به قوه عاقله است

پيوست

يقين

نشانه‏هاى صاحب يقين

مراتب يقين:

شرك

پيوست

توحيد در فعل

فصل 2: توكل بر اين پايه است كه جز خدا مؤثرى وجود ندارد

فصل 3: مناجات پنهان صاحبدلان

خواطر نفسانى و وساوس شيطانى

فصل 4: اقسام خواطر و از جمله الهام

فصل 5: حمله متقابل بين سپاه فرشتگان و لشكر شياطين در ميدان نفس

فصل 6: مكر و اغوا و وسوسه‏هاى شيطان

فصل 7: نشانه‏هايى كه بين الهام و وسوسه فرق مى‏نهد

فصل 8: علاج وساوس

فصل 9: تكميل علاج وسواس

فصل 10: آنچه قطع وسوسه‏ها به آن بستگى دارد

فصل 11: حديث نفس (سخن گفتن با خود) مؤاخذه ندارد

پيوست

خاطر (انديشه) نيك و تفكر

تكمله

مجارى تفكر در مخلوقات

تتميم

نصيحت

مكر و حيله

مقام دوم: در بيان رذائل و فضائلى كه متعلق به قوه غضب است و راه علاج آن

تهور

جبن

پيوست

(شجاعت)

خوف

فصل 1: خوف نكوهيده و اقسام آن

فصل 2: خوف پسنديده و اقسام و درجات آن

فصل 3: (خوف چگونه و از چه پديد مى‏آيد)

فصل 4: (خوف از خدا برترين فضيلت است)

فصل 5: (خوف اگر از حد بگذرد مذموم است)

فصل 6: (راههاى تحصيل خوف ستوده)

فصل 7: (ترس از سوء خاتمه و اسباب آن)

فصل 8: (فرق بين آرامش دل و ايمنى از مكر خدا)

تتميم

(خوف و رجاء ملازم يكديگرند)

فصل 9: (مواقع خوف و رجاء و ترجيح يكى بر ديگرى)

فصل 10: عمل و طاعت‏به اميد برتر است از عمل و طاعت از ترس

(معالجه مردم با خوف يا رجاء بر حسب اختلاف بيماريهاى آنها)

فصل 11: و از آنهاست: كوچكى و ضعف نفس

پيوست

(بزرگى و صلابت نفس)

تتميم

(ثبات و پايدارى اخص از بزرگى نفس است)

دنائت همت

(دون همتى)

بى‏غيرتى و بى‏حميتى

پيوست

(غيرت و حميت)

فصل 12: (غيرت در دين و همسر و اولاد)

عجله و شتابكارى

پيوست

(درنگ و تانى و وقار و آرامش)

سوء ظن به خالق و مخلوق

پيوست

(حسن ظن)

غضب

فصل 13: (افراط و تفريط و اعتدال در قوه غضب)

فصل 14: (غضب)

فصل 15: (طرق معالجه غضب)

(تتميم)

پيوست

(فضيلت‏بردبارى و فرو بردن خشم)

انتقام

پيوست

(عفو)

عنف

(درشتى و سختگيرى)

پيوست

(فضيلت رفق و نرمى)

تكمله

(مدارا)

بد خلقى

(به معنى اخص)

پيوست

(راههاى اكتساب خوش‏خوئى)

كينه

دشمنى آشكار

زدن و دشنام گفتن و لعن و طعن

عجب

(خودبينى)

فصل 16: نكوهش عجب

فصل 17: آفات عجب

فصل 18: معالجه اجمالى و تفصيلى عجب

پيوست

(شكسته نفسى)

كبر

فصل 19: (مذمت كبر)

فصل 20: (تكبر بر خدا و بر مردم)

فصل 21: (درجات كبر)

فصل 22: (علاج كبر از راه علم و عمل)

اشكال و حل آن

دنباله

(درمان عملى كبر)

پيوست

(تواضع و ستايش آن)

تتميم

(ذلت)

افتخار

(فخرفروشى)

بغى

(ستم و سركشى)

خود ستائى

(تزكيه نفس)

عصبيت

كتمان حق و منحرف شدن از آن

پيوست

(انصاف و ايستادن بر حق)

قساوت