از اينكه برادران بزرگوار، به اينجا تشريف آوردهاند و ما را از نزديك به فيض زيارتشان نايل كردند و هم در جريان برگزارى كنگره بزرگداشت فاضلين نراقى ـ رحمةالله عليهما ـ قرار دادند صميمانه تشكّر مىكنم. اصولاً تأسيس كنگره براى شخصيتهاى علمى بسيار مفيد است، چون باعث مىشود بسيارى از زواياى تاليفات و زندگى آنها براى مردم و روحانيت و اهل تحقيق روشن شود. چنان كه برادر محترممان اشاره كردند كه هيچ فكر نمىكرديم تاليفات اين دو بزرگوار به شصت واندى برسد. پس مىبينيد برگزارى اين نوع كنگرههاى علمى و تلاشهاى شما دانش دوستان عزيز چقدر ارزش دارد، چون همه ابعاد زندگى يك عالم را از جهات مختلف ـ مخصوصاً قسمت تاليفاتشان ـ براى همه روشن مىكنيد.
اين پسر و پدر يعنى علامه ملا محمدمهدى و ملا احمد نراقى علاوه بر اينكه شخصيّتهاى علمى برجستهاى بودند داراى امتياز خاصّى از نظر اخلاق هم بودند؛ به طورى كه دو كتاب اخلاقى يكى به نام «جامع السعادات» تأليف علامه محمدمهدى نراقى (پدر) و ديگرى هم با نام «معراج السعاده» تأليف مرحوم ملا احمد نراقى(پسر) در علم اخلاق، بسيار ارزنده و جالب است. من مدتها بود كه در صددِ تهيه «جامع السعادات» بودم تا اين كه به يك نسخه چاپى آن برخوردم كه مرحوم سردار كابلى ـ كه مورد احترام و تجليل آيةاللّه العظمى بروجردى هم بودند ـ به خط خود به آن حاشيه زده بودند. ايشان از ابتدا تا انتهاى كتاب را خوانده بود و بر آن حاشيه زده بود.اين كتاب مورد عنايت خاصِ حضرت امام خمينى ـ رحمة الله عليه ـ هم بود و دائماً مطالعه آن را توصيه مىكردند. كتاب «مستندالشيعه» تأليف مرحوم ملا احمد نراقى در «فقه» نوشته شده و مورد توجه بزرگان فقه و فقاهت بوده و هست. از مرحوم آيةاللّه سيد محمد كاظم يزدى، صاحب «عروةالوثقى» نقل است كه فرمودهاند: كسى كه كتاب «مستند الشيعه» را داشته باشد از همه كتابهاى ديگر فقهى، بىنياز است. علماى معاصر ما هم به اين كتاب اهميت مىدادند، از جمله مرحوم آيةالله احمد خوانسارى براى اين كتاب، خيلى ارزش قائل بود و هرگاه مسألهاى از ايشان پرسيده مىشد و مستحضر نبودند فوراً دستور مىداد كه كتاب «مستندالشيعه» را بياورند.
اين كتاب امتياز زيادى دارد اولين امتيازش اين است كه تفريعاتش خيلى زياد است، ايشان به هر مسألهاى كه وارد شده فروع زيادى نقل كرده و در رابطه با ادله، همه را گذاشته كنار اينطور كه خود ايشان در مقدمه كتاب مستند مىگويد اكتفا كرده بر آن دليلى كه از همه ادله روشنتر بيان نموده است. با اينكه من جايى نديدهام ولى از سابق در ذهنم هست وقتى كه اشتغال به علم پيدا كرد سنّى از او گذشته بود و در حال بزرگسالى مشغول علم شد، معذلك به خاطر كثرت و اهميت سعى و مجاهده به اين مقام رسيد و داراى اين تاليف مهم شد كه اخيراً شنيدم كه تجديد چاپ شده و در 19 جلد به چاپ رسيده است.
مثلاً نگاه كنيد كه اين كتاب درباره مسائل حج غوغا مىكند، ما موقعى كه حج مشرف بوديم به اين كتاب رجوع مىكرديم به علت اينكه شنيده بوديم كه در مورد مسائل حج اهتمام بيشترى داشته است. در بعضى از مسائل هم خيلى جدى و قاطع حكم مىكند؛ مثلاً در خصوص قاضى معتقد است كه حتماً بايد داراى اجتهاد مطلق باشد و اجتهاد متجزى كفايت نمىكند، يا حكم مىكند كه قاضى حتماً بايد داراى صفت ذكوريت باشد و زن نمىتواند قاضى بشود. اصولاً بايد اين كتابها مورد اهتمام جدى ما طلبهها باشد و با علاقه و از سرِ كنجكاوى آنها را مطالعه كنيم و از استدلال و طرز بيان و مسائلى كه عنوان شده و فروعات زيادى كه مخصوصاً در كتاب «مستندالشيعه» وارد شده پيروى كنيم.
يا كتاب «عوائدالايام» تأليف ملا احمد نراقى، باز از آثارى است كه بايد به مطالعه و تأمل در آن، جديت ورزيد. اين كتاب، يكى از آثار ممتازى است كه در زمينه «قواعد فقهيه» نوشته شده است. هم چنين در آن مسئله ولايت فقيه را به طور مبسوط بيان كرده است. شما بايد تلاش كنيد تا برنامهريزيهايتان براى بعد از كنگره هم ادامه پيدا كند و همه آثار اين دو عالم را چاپ كنيد. يا جاهاى مختلف صحبت كنيد و هركس به سهم خود، هزينه چاپ دو يا سه و يا ده كتاب اين دو فاضل بزرگوار را تقبّل كند. به طورى كه همه آثار آنها چاپ شود و در اختيار اهل علم و تحقيق قرار گيرد.
ثمره برگزارى اين كنگرهها شناساندن جنبههاى مختلف علمى بزرگان است؛ مثلاً كنگره بزرگداشت شخصيت علمى ِحاج آقا مصطفى خمينى باعث شد كه ما به آثارِقلمى و علمى ايشان واقف شويم، بنده با اين كه رفيقِ بسيار صميمى و نزديك حاجِآقا مصطفى بودم و از تمام خصوصيات زندگى او هم اطلاع داشتيم، با اين حال نمىدانستم كه ايشان 28 اثرِ تأليفى دارد تا اين كه كنگره ايشان برگزار شد و با همت و پشتكار تمامى آثارش را در 28 جلد چاپ كردند و يك دوره هم براى ما فرستادند آن گاه فهميديم كه ايشان چه آثار ارزنده و نفيسى داشته است. در مورد اين دو بزرگوار هم قضيه از همين قرار است و معمولاً طلبهها با همان دو ـ سه اثر مشهورشان مثل «معراج السعاده» و يا «جامع السعادات» و يا «مستند الشيعه» و «عوائدالايام» آشنا هستند. وظيفه شماست كه اين كار مهم را به سامان برسانيد و گنجهاى نهفته را از خاك و غبار فراموشى بيرون آوريد و بدانيد كه خداوند متعال شما را كمك خواهد كرد.
بنده مجدداً به شما تبريك ميگويم كه در اين مقام برآمديد و از خدا مىخواهم كه شما را در رسيدن به اين هدف مقدس كمك كند تا در چاپ كتابهاى اين دو عالم بزرگوار موفق شويد . اين همّت والاى شما در حقيقت خدمت به دين خدا و خدمت به اهل علم و دانش و خدمت به حوزههاى علميه است.
السلام