بيانات مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله خامنه‏اى(دامت بركاته) در ديدار با دست اندركاران برگزارى كنگره بزرگداشت ملامحمدمهدى و ملااحمد نراقى

28 / 7 / 1376

بنده با اين كار ⁽¹⁾ موافقم. اساساً با اين كارها ـتجليل از بزرگان ماـ موافقم. حقيقتاً بزرگان علمى اسلام و بخصوص بزرگان علمى شيعه، مجهول القدر مانده‏اند. واقعاً اين حقيقتى است كه اينها قدرشان شناخته شده نيست. از دوره اول ـ قبل از شيخ مفيد ـ تا اين اواخر، فقط چند نفر از بزرگان علمى ما معروف شدند، اينها را همه شناختند ـ مثل محقق، علامه و امثالهم ـ كه سلسله جليله فقهاى شيعه هستند. البته مسئله فلاسفه و عرفا و متكلمين هم داستان جداگانه‏اى دارد، آنها هم خيلى ناشناخته‏اند.

على اىّ حال، واقعاً قدر اينها مجهول است. مسئله اين پدر و پسر هم ⁽²⁾ خيلى مهم است.

من يك وقت در مورد اين پدر و پسر فكر ميكردم، چون ما از بچگى با نام مرحوم ملااحمد نراقى، به مناسبت خزائن نراقى، آشنا بوديم. اينها يك وضع عجيبى دارند! اينها نقطه وصل داستان و مكتب مرحوم وحيد بهبهانى و نجف، با شيخ انصارى و مكتب بعدى فقاهت ـكه تا امروز ادامه پيدا كرده ـ مى‏باشند. اين پدر و پسر، هر دو شاگرد وحيد بهبهانى هستند، هم مرحوم ملامهدى جزو تلامذه وحيد بهبهانى و همدوره با آن بزرگانى است كه بودند ـ شيخ جعفر كاشف‏الغطاء و امثاله ـ هم مرحوم ملااحمد نراقى.

على اىّ حال، در مورد خود ايشان هم اجازه شيخ هست. مرحوم وحيد و درس وحيد را در آن اواخر، چند سالى درك كرده، بعد هم شاگرد تلامذه وحيد، از جمله پدر بزرگوار خودش بوده است. از آن طرف، به آن مكتب وصل ميشود؛ كه در واقع مكتب مجددّ فقه، به معناى فقه مصطلح امروز هستند ـ فقه اجتهادىِ مبتنى بر مبانى اصولىِ مستحكم، كه مرحوم وحيد بهبهانى اين را به وجود آورد ـ از اين طرف، ايشان استاد شيخ انصارى است.

شيخ در كاشان، چهار سال توقف كرده است. البته معروف است كه فاضل نراقى هم از شيخ استفاده كردند. شكى نيست كه هر استادى از شاگرد با استعداد، استفاده ميكند؛ اما استادىِ استاد به جاى خود محفوظ است. شيخ هم آدمى نبود كه چهار سال در شهر كاشان، براى آب و هواى كاشان بماند؛ جز آن جاذبه قوى و آن ملايى مرحوم فاضل نراقى، كسى نمى‏توانست شيخ را در كاشان نگه دارد. مستند و كتاب عوائد هم جلوى چشم ماست؛ انصافاً عوائد چقدر كتاب خوبى است، چقدر جامع است، همه چيز در آن كتاب هست!

حالا ـ به خصوص ـ در اين قضاياى مربوط به نظام جمهورى اسلامى، ايشان معروفترين فقيهى است كه درباره مسأله ولايت فقيه، نظر قاطع صريح روشنى بيان كرده است. اگر چه مرحوم صاحب جواهر در اعتقاد به مسأله ولايت فقيه، كمتر از ايشان نيست، قطعاً صاحب جواهر هم با همين سعه، معتقد است؛ بلكه مى‏شود گفت كه همه فقهاى شيعه ـ از اول تا الى زماننا هذا ـ نسبت به مسأله ولايت، همين عقيده را دارند، منتها براى آنان، موضوع نداشته است كه درباره سعه ولايت بحث كنند.

مى‏شود انسان در مجموع فرمايشهاى فقها، به طور قطع اين را پيدا كند كه اينها چيزى غير از اين معتقد نبودند ـ از زمان محقق حلّى و حتى قبل از ايشان ـ وليكن مرحوم فاضل نراقى قضيه را به صراحت، اين طور قوى و خوب بحث كردند؛ لذا است كه تجليل از ايشان به جا است . بنده هم كاملاً با اين كار موافقم، و قطعاً هم ـ ان شاءالله ـ هر كمك از دست ما بربيايد، دريغ نمى‏كنيم.

اين كه مى‏بينم جناب آقاى استادى در اين قضيه واردند، اين حقيقاً من را خوشحال مى‏كند؛ چون ايشان، «اهل و محل»، يعنى واقعاً كليد اين كار، ايشان هستند البته بايد فضلاى قم هم حسابى كار كنند. به نظر من بايستى افكار مرحوم صاحب مستند و جهات مختلف فقهى و غيرفقهى ايشان احيا بشود. مى‏دانيد كه ايشان، شاعر هم است ـ شاعر لطيف و خوب ـ در همين كتاب خزائن، ايشان در جاهاى متعددى مى‏نويسد: «لمؤلفه» و شعر خودش را آنجا ذكر مى‏كند. البته طاقديس، شعر مقدس مأبانه و شعر اخلاقى است.

پدر ايشان هم از آن كسانى است كه قدرش مجهول‏تر از مرحوم فاضل نراقى است؛ چون ايشان اصلاً از لحاظ علمى و فقهى، حتى به قدر مرحوم فاضل نراقى هم مطرح نيستند. مرحوم ملا مهدى نراقى، مرد خيلى با عظمتى بود، خيلى بزرگ بوده است. آن كتاب مشكلات العلوم ايشان نشان مى‏دهد ـ مشكلات العلوم، مال پدر است ـ مشكلات العلوم نشان مى‏دهد كه ايشان در رياضى، در نجوم، در همه اين فنون متفرّع و متفرّق آن زمان، وارد و استاد بوده است.

على اىّ حال ما از اين كار، استقبال مى‏كنيم. ان شاءالله خداوند كمك بكند و به بهترين وجهى اين كار انجام بگيرد؛ منتها توصيه ميكنم عجله نشود، يعنى از حالا زمان موسّعى را براى اين كار بگذاريد. مثلاً اگر يك سال، دو سال هم طول بكشد، هيچ اشكالى ندارد؛ و لزومى ندارد كه حالا بگوييم شش ماه ديگر اين كار را بكنيم. واقعاً فضلا، فقها وبزرگان، آنچه كه در اين زمينه به نظرشان مى‏آيد، بنويسند و بگويند ـ مقالات خيلى خوب ـ شايد بشود در پايان اين كنگره، واقعاً چند جلد كتاب جديد خوبى از مجموعه آراى فقهى و اصولى ايشان ـيا در زمينه‏هاى ديگر ـ توليد كرد.

يكى از نوه‏هاى مرحوم آقاى نراقى، كتابى در رجال دارد ـ آقا ميرزا ابوالقاسم ـ به نظر من جزو بهترين كتابهايى است كه مناسب است در اين زمان چاپ بشود. من اين كتاب را دارم . بسيار كتاب خوبى است. جزو كتابهايى است كه جا دارد به اين مناسبت، مورد توجه قرار بگيرد و با تصحيح و خيلى خوب چاپ بشود. ان‏شاءالله موفق باشيد.

والسّلام عليكم و رحمةالله و بركاته

پى‏نوشت‏ها:

(1) برگزارى بزرگداشتى براى ملا محمدمهدى و ملااحمد نراقى.

(2) منظور، ملا محمدمهدى و ملا احمد نراقى است.