مصاحبه با حجة الاسلام سيد محمدرضا حسينى مسؤول كميته علمى كنگره بزرگداشت فاضلين نراقى
در محضر حجة الاسلام و المسلمين، حاج آقا سيد محمد رضا حسينى، مسؤول محترم كميته علمى كنگره بزرگداشت فاضلين نراقى هستيم. ضمن تشكر از ايشان كه وقت ارزشمندشان را در اختيار ما قرار دادند، از ايشان دعوت مىكنيم پاسخگوى سؤالات طرح شده، باشند.
ـ به عنوان اولين سوال عرض مىكنم كه در مورد چگونگى شكل گيرى و هدف از برگزارى كنگره بزرگداشت فاضلين نراقى توضيحاتى بفرماييد.
ـ بسم الله الرحمن الرحيم
چگونگى شكلگيرى كنكره را مىشود به اين صورت بيان كرد كه عده اى از طلاب و آقايان روحانيون نراق در انديشه بودند كه با توجه به اينكه شخصيت فاضلين، نراقى ملا محمد مهدى و ملا احمد نراقى از عالمان برجسته جهان تشيع هستند و از مفاخر حوزه هاى علميه به شمار مىروند، جادارد به نحو شايسته از مقام و منزلت علمى اين دو بزرگوار تقدير به عمل بيايد. در اين راستا رايزني هايى كردند و با عدهاى از عالمان منطقه همچون، امام جمعه محترم كاشان، حضرت آيت الله يثربى و همچنين امام جمعه محترم همدان، حضرت آيت الله موسوى و حضرت آيت الله استادى و بعضى از بزرگان صحبت كردند و به اين نتيجه رسيدند كه كنگرهاى به پاسداشت مقام و منزلت علمى اين فاضلين برگزار بكنند. خوب اين جمع شكل مىگيرد و سپس ديدارى داشتند با مقام معظم رهبرى و موضوع راطرح كردند كه با استقبال مقام معظم رهبرى روبرو شدند و مقام معظم رهبرى حضرات را تشويق كرده به برگزارى اين كنگره و تأكيد فرمودند كه: سعى بشود كه كنگره آثار علمى خوبى را از خودش به يادگار بگذارد و به ابعاد مختلف انديشه هاى فاضلين بپردازد در اين راستا حضرات كنگره را شكل دادند و سخنان مقام معظم رهبرى را به عنوان منشور اجرايى خودشان قرار دادند. كنگره با هدف بزرگداشت شخصيت علمى ايشان، و به لحاظ گستردگى حوزه فعاليت علمى ملا محمد مهدى و ملا احمد كه علاوه بر فقه و اصول، اين دو بزرگوار در فلسفه، كلام، هيئت، علم نجوم، حساب، هندسه، رياضى و همچنين ادبيات و شعر در تمامى اين حوزهها داراى انديشه، فكر و آثار هستند بحمد الله و همچنين به لحاظ احياى آثار ارزشمند فاضلين كه مورد بهرهبردارى دانشگاهيان محترم و حوزويان عزيز قرار مىگيرد و به لحاظ وجود نوآوريهاى فقهى، سياسى، فلسفى و كلامى و همچنين آثار فلك شناسى و هيئت كه در آثار اين دو بزرگوار ديده مىشود با اين چهار، هدف آمدند و به شكلگيرى و سامان دهى به كنگره اقدام كردند كه انشاءالله ظرف يكماه آينده در آستانه برگزارى آن قرار خواهيم گرفت.
ـ بسيار متشكرم. ساختار تشكيلاتى كنگره را چگونه در نظر گرفتيد؟
ـ طبعا كنگره ها اساساً به سه شكل برگزار مىشود، نوعى كنگره هست كه با يك همايش آنرا به اتمام مىرسانند؛ يعنى يك نشستى و اجلاسى را در نظر مىگيرند و زمانى را مشخص مى كنند و از عدهاى دعوت مىكنند به عنوان مدعو و عدهاى از سخنرانها طبعاً به ايراد سخنرانى انديشههاى آن بزرگوار مىپردازند. نوعى ديگرى از كنگره، كنگرهاى است كه علاوه بر اينكه اجلاس برگزار و شخصيتى دعوت مىشود، دو يا سه يا چهار نفر براى ايراد انديشه و نوآوريهاى آن فرزانه به فراخوان مقاله مىپردازند و مقالاتى را جمع آورى مىكنند كه بعضاً برخى از مقالات هم در كنگره ارائه مىشود. اين نوع، تكامل يافتهتر از نوع اول هست و نوع سومى از كنگره وجود دارد كه تقريباً امروزه به عنوان بهترين كنگره از آن ياد مىشود . كنگرهاى كه علاوه بر آن دو ويژگى قبل كه عرض كردم، آن دو فرزانه داراى آثارى هستند و آثار علمى او را هم احياء، تنظيم و ارائه مىكنند به دوستداران دانش و علم و ما اين نوع سوم را گزينش كرديم به لحاظ اينكه فاضلين نراقى هر دو اين بزرگواران در عرصههاى مختلف علوم اسلامى و انسانى داراى اثر هستند؛ يعنى كنگرهاى خواهيم داشت به حول وقوه الهى كه هم اجلاسى دارد كه سخنران در آن حضور دارد و هم ايراد مقاله مىشود و فراخوان مقاله داريم و به صورت مجموعه مقاله ارائه خواهيم كرد و هم آثار فاضلين نراقى را در حوزههاى مختلف احياء و تبليغ مىكنيم. كه نوع سوم را انتخاب كرديم. ساختار كنگره پس از شوراى عالى يك دبير دارد كه حضرت آيت الله استادى هستند و زير مجموعه اين دو تا كميته، كميتههاى علمى و كميته اجرايى كه به لحاظ اينكه اين كميته؛ يعنى كنگره بيشتر سابقه علمى دارد و ماهيت اين كنگرهها علمى است و جهت تحقق اين اهداف، كميته اجرايى پشتيبانى كننده كميته علمى هست، طبعاً اول كميته علمى شكل پيدا مىكند كه اين كارها را انجام دهد و ما هم در اين كميته علمى در خدمت دوستان بوديم كه يكسرى كارهايى انجام شده كه بعداً به اطلاع شما مىرسانيم و بعداً كميته اجرايى به مرور زمان شكل مىگيرد. طبعاً يك ماه قبل از كنگره و برگزارى و اجلاس آن كميته شكل مىگيرد و الان در صدد تشكيل كميته اجرايى هستيم.
ـ بله همانطور كه فرموديد ساختار تشكيلاتى يك كنگره قسمتهاى متعددى را دارد و با زمان كه پيش مىرود به تكامل مىرسد. بفرماييد كه مهمترين كارهايى كه تا به حال جهت برگزارى كنگره انجام دادهايد و اقداماتى كه ثمره داده يا برنامه ريزى كردهايد كه ان شاء الله در آينده ثمر بدهد چيست؟
ـ ما در كميته علمى به چهارموضوع كلان پرداختيم، يكى بحث احياء آثار آنها كه ابتدا مجموعه آثار آنها از كتابخانه ها در سراسر كشور شناسايى شد و از گنجينههاى نسخ خطى استخراج كرديم و تحويل گرفتيم و به احياى آنها پرداختيم. گام دومى كه برداشتيم بحث فراخوان مقاله بوده براى حوزهها و دانشگاهها. به دانشگاههاى دولتى و دانشگاه آزاد و پيام نور فراخوان مقاله و جمع آورى آن داديم كه الان در حال ويرايش و مقابله و آماده شدن است تا با عنوان مجموعه مقالات چاپ كينم. گام سوم در كميته علمى، بحث بكارگيرى يا به عبارت ديگر فعال كردن نشرياتى است كه در حوزه علوم اسلامى در قم و تهران فعال هستند و جزو نشريات برتر محسوب مىشوند و كشيدن اين نشريات به حوزه انديشههاى فاضلين نراقى و با پانزده نشريه هماهنگ كرديم كه ان شاء الله آنها زمان برگزارى كنگره ويژه نامه داشته باشند كه بحمد الله آخرين گزارشى كه داشتيم اكثر اينها در مراحل ويرايش و چاپ هستند و ان شاءالله براى اولين بار است كه يك كنگره حدود چهارده و پانزده نشريه را در حوزه علوم اسلامى در قم و تهران جذب مىكند و با وجود اين نشريات كه طبعاً مخاطبين ويژهاى دارند مىتوان انديشههاى فاضلين نراقى را در حوزههاى مختلف برد بيشترى داده و در اختيار ديگران قرار بدهيم. كار چهارمى كه كميته علمى به آن پرداخت و من فكر مىكنم در كنگرههاى قبل نداشتيم با توجه به اينكه امروزه كتاب الكترونيك دارد جاى كتابهاى عمومى را مىگيرد به اين نتيجه رسيديم كه يك نرمافزارى از آثار فاضلين نراقى داشته باشيم كه در نسخه اول حدود 38 عنوان اثر از آثار فاضلين نراقى خواهيم داشت و در نسخههاى بعدى طبعاً افزايش پيدا مىكند كه اين نرم افزار تقريباً رو به اتمام هست و در برنامه نويسى آن. ما بر آن بوديم كه از ساز و كارهاى امروزى استفاده بكنيم. هدف ما در گام چهارم اين بود كه بتوانيم انديشههاى فاضلين را به فراسوى مرزها بفرستيم و از ساز و كار جديد و تأثير گذار اينترنت استفاده كرديم، خوب امروزه به هر حال اينترنت بهترين اتاق كنفرانس هست كه انسان با هزينه كم مىتواند انديشههاى خودش را به دورترين نقطه ارسال بكند و عموماً مراكز علمى داراى سايتهاى اينترنت هستند كه مىتوانند از شبكههاى همديگر و از اتاقهاى كنفرانس بهرهمند بشوند در اين راستا سايت اينترنت توسط مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى راه اندازى شده و به سه زبان فارسى، عربى و انگليسى است كه دوستان اطلاعاتى به زبان فارسى و عربى وارد كردند كه كاربران مىتوانند با آدرس www.naraqi.com به آن دست پيدا كنند.
ـ بسيار متشكرم. همانطور كه در صحبت اولتان فرموديد در اين كنگره چاپ و انتشار آثار اين دو بزرگوار هم مد نظر هست، مىخواستم ببينم در اين مرحله چه تدابيرى در نظر گرفتيد و چه ويژگيهايى را براى چاپ و نشر آثار فاضلين نراقى در نظر داريد.؟
ـ خدمتتان عرض كنم مجموعه آثارى كه تا الان شناسايى شده، بيش از شصت عنوان اثر از اين دو بزرگوار هست كه كميته علمى مجموعه اين آثار را جمع آورى كرد. برخى از اين آثار قبلاً احيا شده بود مثلاً شرح شفاى ايشان توسط دكتر مهدى محقق، لمة الهيات كلمات وجيزه ايشان توسط آقاى جلال الدين آشتيانى و برخى از كتابهاى ايشان مثل مثنوى طاقديس ملا احمد نراقى و جامع السعادات ملا محمد مهدى و معراج السعاده ملا احمد هم قبلاً آن كار شده بود. همچنين خزائن العلوم ملا احمد هم توسط آيت الله حسن زاده آملى و عوائد الايام ملا احمد نراقى هم توسط مركز مطالعات و تحقيقات دفتر تبليغات اسلامى قم و كتاب فقهى ملا احمد نراقى، مستند الشيعه، در 19 جلد توسط مؤسسه آل البيت عليهم السلام احياء شده بود ما اولويت را گذاشتيم روى كتابهايى كه تاكنون كار نشده اگر چه حق احياى جامع السعادات و معراج السعاده واقعاً ادا نشد. مىشد بهتر از اين تنظيم و با اتقان و علميت بالاترى احياء كرد. ان شاء الله كنگره بعد از برگزارى بنا دارد كه به احياء اين دو اثر بپردازد لكن كنگره در اولويت اول به احياء برخى از اين آثار اقدام كرد، مثل معتمد الشيعه، جامعة الاصول، شرح شفاء در دو جلد، شهاب الثاقب، رسائل و مسائل در سه جلد، مشارق الاحكام، شعب المقال و كشف الغطاء اينها مجموعه آثارى بوده است كه منتسب به ملامحمد مهدى و ملا احمد نراقى است مشارق الاحكام مربوط به ملا محمد معروف به عبد الصاحب فرزند ملا احمد نراقى است و كتابهاى سيف الامه و مناهج الاحكام و الاصول، تحفة الرضوية، تذكرة الاحباب، اساس الاحكام، مفتاح الاحكام، انيس التجار، انيس المجتهدين، لوامع الاحكام (دو جلد)، محصل الهيئه، جامع الافكار، ناقد الانظار، لمعات العرشيه. كنگره ترجمه يكى از كتابهاى فلسفى ملا محمد مهدى كه لمة الهيات، كلمات وجيزه است به همراه كتاب بسيار مفيد و مهم تجويد الاصول كه مربوط به ملا محمد مهدى نراقى است در دستور كار خودش قرار داده. اين مجموعه كه عرض كردم در دست اقداماست. تعدادى از آنها تمام شده و تعدادى ان شاء الله تازمان برگزارى كنگره به اتمام مىرسد و چاپ مىكنيم و تعدادى از اينها هم طبعاً با توجه به اينكه حجمشان بسيار زياد است و با توجه به مشكلات مالى كنگره به طول مىانجامد . ان شاءالله بعد از برگزارى كنگره شايد مثلا پنج شش ماه بعد بتوانيم اينها را احياء كنيم و دفتر تبليغات حوزه علميه قم، مركز مطالعات و تحقيقات اين دفتر مشغول احياء برخى از آنها هستند.
ـ زمان برگزارى كنگره و روزهايى كه ادامه خواهد داشت و مكان برگزارى كنگره را بيان بفرماييد؟
ـ خدمتتان عرض كنم كه كنگره به حول و قوه الهى اول و دوم و سوم خرداد ماه به ترتيب در قم، كاشان و نراق برگزار مىشود. اين كنگره روز اول خرداد و در قم هست يك روز در كاشان كه در نيم روز دوم به بازديد از اماكن مربوط به ملا احمد نراقى و ملا محمدمهدى مىپردازيم و روز سوم هم ان شاءالله در دانشگاه آزاد اسلامى نراق برگزار مىشود و ان شاء الله مراسم اختتاميه در آنجا برگزار خواهد شد.
ـ در صحبتهايتان اشاره فرموديد به سايت www.naraqi.com كه راه اندازى شده، به نظر حضرتعالى، اين سايت تا چه اندازه در معرفى شخصيت و آثار اين دو بزرگوار تأثير گذار بوده و آيا در نظر داريد اين سايت به صورت دائمى فعال باشد يا فقط تا زمان برگزارى كنگره ادامه پيدا مىكند؟
ـ كنگره در نظر دارد اين سايت را ان شاء الله به صورت فعال بعنوان يكى از پايگاههاى صدور انديشه فاضلين نراقى ادامه داشته باشد. به لحاظ اينكه كار كنگره بعد از برگزارى ان شاء الله ادامه خواهد داشت براى اينكه بتوانيم مجموعه مقالات را سامان بدهيم و آثار فاضلين را احياء بكنيم. بنابراين، ما ان شاء الله سايت فعالى خواهيم داشت تا بتوانيم از طريق آن انديشههاى ملا محمدمهدى و ملا احمد نراقى و فرزندان اين بزرگوار را عرضه و ارائه بكنيم. من بارها به اين سايت مراجعه و از طريق نور نت آن را ملاحظه كردم و آنرا در حد مقبول مىبينم. اما توقع ما اين است كه بهرحال يك مقدارى بيشتر كار بشود و ان شاء الله بتوانيم اطلاعاتى را كه الان تهيه مىكنيم در كوتاهترين فرصت در اختيار مسؤولين امر بگذاريم تا بتوانيم در اين بخش سايت را فعالتر و پربارتر داشته باشيم و ان شاء الله شاهد شكوفايى انديشه فاضلين نراقى از طريق سايت باشيم.
ـ ضمن تشكر از حضرتعالى از اينكه وقت شريفتان را در اختيار ما گذاشتيد، به عنوان آخرين سؤال عرض مىكنم، در برگزارى اين كنگره چه نهادها و سازمانهايى همكارى صميمانه با شما داشتهاند و كمك آنها براى رشد و تقويت كار مؤثر بوده است؟
ـ طبعاً اين كار عظيم را يك تشكيلات نمىتواند انجام بدهد با توجه به اينكه اصلاً اين كنگره را چند نفر از طلبهها پىريزى كردند. طلبههاى نراق و چند نفر از طلبههاى حوزه قم اين كنگره را شكل دادند. اين دوستان در حد توانشان نبود و قادر نبودند اين كار عظيم را به تنهايى انجام بدهند ولى خوب دوستان همت كردند و با برخى از مراكز به مذاكره پرداختند در اين راستا دوستان به اين نتيجه رسيدند كه بهترين راه، مشاركت نهادها و سازمانهايى است كه مىتوانند در اين قضيه كمك بكنند و نامهاى خدمت مقام معظم رهبرى نوشتند و در آن پيشنهاد دادند اين كار را با كمك ايشان عملى كنند. نامهاى خدمت مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله خامنهاى ارسال شد و آقا به رئيس دفترشان دستور دادند كه پيشنهادهاى كنگره را عملى بكنند. از جمله از دفتر تبليغات درخواست شده بود كه برخى از اين آثار را احياء و چاپ كند و از مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى تقاضا شده بود كه نرم افزارى را توليد و برخى از آثار را بصورت نمايه موضوعى ارائه دهد و همچنين سايتى بعنوان نراقى راه اندازى كند و از صدا و سيما هم خواسته شده بود كه در زمينههاى پخش مستقيم مراسم اجلاسيه، انجام ميزگردهاى علمى، معرفى آثار فاضلين نراقى و همچنين از زندگى فاضلين نراقى ملا محمد مهدى و ملا احمد نراقى بخصوص ملا احمد نراقى فيلمنامهاى نوشته شود و فيلمى ساخته شود. مستحضريد كه ملا احمد نراقى در دوران فتحعلى شاه بسر مىبرد و در آن زمان جنگ اول و دوم ايران و روس تحقق پيدا مىكند و ايشان در جنگ دوم حضور فيزيكى فعالى داشتند و عدهاى از علما حضور داشتند و فتواى جهاديه ايشان معروف هست و در منطقه عملياتى جنگ ايران و روس در منطقه آذربايجان شركت مىكنند كه در كتاب طاقديس بصورت شعر به آنجا و منطقه ورده و رود ارس و گنجه بصورت مستقيم و بعضى از نقاط آنجا اشاره مىشود. فتواى ايشان كه تأثير گذار و سرنوشت ساز بود و عدهاى از علما را به حركت واداشت. خوب آن دوران، دوران بسيار مفيدى است و اينها مىتوانند فيلم نامهاى باشد و پاسخگوى بعضى از سؤالات و شبهاتى باشد كه امروزه در ذهن جوانها است مثل اينكه چرا علما با بعضى از سلاطين ارتباط داشتند. مثلاً دوران محقق اردبيلى يا دوران محقق كركى، محقق ثانى و بعضى از علمايى كه از جبل عامل به ايران آمده بودند. و در دوران صفويه، شاه عباس اول و دوم و شاه اسماعيل علمايى مثل شيخ بهائى از جبل عامل آمده بودند و با دربار ارتباط داشتد و يا دوران قاجار، ملا احمد نراقى و بعضى از علما با دربار مرتبط بودند و براحتى مىتوان يك جواب قانع كننده علمى و مبرهن محكم را در قالب فيلم ارائه داده و به نظر ما كه كار بسيار ظريفى است و ما پيگير آن هستيم و اين جزء تقاضاهاى ما بود به مقام معظم رهبرى و ايشان به مسوول دفترشان دستور فرمودند كه اعلام و ابلاغ كنيد كه اين كارها را انجام بدهند. بعد از آن در جلسات متعددى با رؤساى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاى جعفرى گيلانى، مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى جناب آقاى شهريارى و همچنين در صدا و سيما جناب آقاى دكتر لاريجانى ديدار و گفتگو داشتيم و بحمد الله الان اين سه مركز بسيار فعال و چشم گير، حضور خوبى داشتند و تا الان روند پيشرفت كنگره مرهون عنايت و زحمات مسؤولين دفتر تبليغات اسلامى، مركز مطالعات و تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى و صدا و سيماى جمهورى اسلامى هست، ما از اين روند بسيار راضى هستيم اميدواريم كه ان شاء الله موفقيت آنها بيشتر از پيش بشود.
ـاز اينكه توفيق شد در خدمت شما باشيم خوشحاليم و اميدواريم كه ان شاء الله اين برنامه بسيار با ارزش به زودى و با توان هرچه بيشتر و ثمرات گرانبار برگزار بشود و ان شاء الله منافعش به جامعه علمى كشور و جهان برسد.
ان شاء الله والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته